Tương lai đang đến rất nhanh chóng, buộc các hệ thống giáo dục phải bắt kịp. Có hai động lực thay đổi lớn trong 10 năm tới đối với giáo dục, chúng được tổng hợp và nêu lên trong bài viết theo tiêu chuẩn tài nguyên mở CC 4.0 dưới đây của EdTech Hub.

• Sự phát triển trong trí tuệ nhân tạo (AI): Các công cụ AI tổng hợp như ChatGPT đã có hàng tỷ lượt truy cập mỗi tháng, từ hàng trăm triệu người dùng.
• Sự gia tăng xung đột và khủng hoảng: Xung đột dân sự và giữa các quốc gia, biến đổi khí hậu và thiên tai đang làm gia tăng sự gián đoạn trong giáo dục, cũng như số lượng người dời đi và học sinh không đến trường, thất học tăng lên.

Hai điều này có thể sẽ tạo ra các tác động làm thay đổi đến cách thức con người học tập và cách giáo viên giảng dạy. Mỗi ngày chúng ta đều thấy những hệ quả và cơ hội cảu sự tiến bộ nhanh chóng về công nghệ cũng như sự cần thiết trong khả năng phục hồi khi đối mặt với sự bất ổn ngày càng tăng. Nhu cầu hành động đột phá và hợp tác là điều cần thiết và bây giờ là lúc để hành động ngay.

Nhận ra rằng việc hỗ trợ xây dựng và nâng cao năng lực là có ý nghĩa và phải bắt đầu với một cái nhìn rõ ràng về những gì ở phía trước, chúng tôi bắt đầu hợp tác với một quy trình dự báo tầm nhìn chiến lược. Công trình này đã khám phá các xu hướng chính, được phát triển từ các cuộc phỏng vấn với các chuyên gia, có khả năng định hình hệ thống giáo dục trong mười năm tới và phác thảo một loạt các kịch bản trong tương lai phản ánh những thách thức đa dạng mà hệ thống giáo dục có thể phải đối mặt.

Tầm nhìn chiến lược là gì?

Tầm nhìn chiến lược là một quá trình tư duy có hệ thống về tương lai (Save the Children & SOIF, 2019). Bằng cách hình dung và chuẩn bị cho các tương lai khác nhau, nó cho phép chúng ta đưa ra các quyết định chiến lược ngay hôm nay (Justlabs Guide to Foresight, 2021).

Mục tiêu của chúng tôi là sử dụng các phương pháp tiếp cận tầm nhìn chiến lược để phân tích các động lực thay đổi vĩ mô (mega-drivers) và hiểu các kết quả có thể xảy ra cho các hệ thống giáo dục nếu chúng tiếp tục diễn ra. Bằng cách nâng cao và làm sâu sắc thêm hiểu biết của chúng ta về tương lai, có thể đảm bảo nghiên cứu của ngày hôm nay sẽ có tác động lớn nhất có thể.

Hãy tiếp tục đọc để tìm hiểu thêm về những gì chúng tôi đã khám phá – bao gồm mười kịch bản cho các hệ thống giáo dục vào năm 2035 – và cách công việc này đang định hình những nỗ lực của chúng tôi để hỗ trợ các chính phủ chuẩn bị cho những gì tiếp theo.

Các xu hướng chính mà các hệ thống giáo dục sẽ cần phải vật lộn vào năm 2035

Bài tập đầu tiên của quá trình dự báo chiến lược là xem xét các xu hướng. Các xu hướng xem xét quá khứ và hiện tại để nắm bắt một hướng phát triển tiềm năng có thể tiếp tục trong tương lai. Thông qua các cuộc phỏng vấn chuyên gia, đánh giá tài liệu và quét các tín hiệu thay đổi, EdTech Hub đã đưa ra 14 xu hướng tại nút giao của AI và giáo dục cùng với 11 xu hướng ở nút giao của xung đột, khủng hoảng và giáo dục. Dưới đây là ảnh chụp nhanh về những gì được tìm thấy.

Xu hướng 1 → AI đang đẩy nhanh sự bất bình đẳng, vì cơ sở hạ tầng cần thiết để hưởng lợi từ AI sẽ vẫn nằm ngoài tầm với của các quốc gia có thu nhập thấp.

Xu hướng 2 → AI đang hỗ trợ giáo viên thực hiện các tác vụ hành chính, giúp họ có thêm thời gian kết nối với người học.

Xu hướng 3 → Học tập kết hợp (hybrid learning) đang trở thành điều bình thường mới và trẻ em có nhiều chuyển biến hơn trong và ngoài trường học do khủng hoảng do biến đổi khí hậu và xung đột.

Xu hướng 4 → Tài trợ cho giáo dục trong xung đột và khủng hoảng ngày càng không đủ và ngày càng không công bằng (dựa trên địa chính trị hơn là nhu cầu).

Nhận thức về bức tranh toàn cảnh: xu hướng, thông tin chi tiết và bằng chứng trong bộ bài khám phá

Từ xu hướng đến kịch bản: 10 cách mà tương lai có thể mở ra

Dựa trên những xu hướng này, 10 kịch bản được phác thảo cho các hệ thống giáo dục trong tương lai. Mỗi kịch bản khám phá các cách kết hợp xu hướng khác nhau có thể tương tác để định hình các tương lai riêng biệt. Nếu xu hướng là các thành phần nguyên liệu như bột mì, đường và bơ – thì các kịch bản là bánh: các kết quả có thể xảy ra khi các thành phần đó được trộn theo những cách khác nhau.

Để kiểm nghiệm và tinh chỉnh các kịch bản, EdTech Hub đã triệu tập bốn hội thảo kéo dài hai giờ với một nhóm chuyên gia đa dạng, bao gồm các nhà hoạch định chính sách, doanh nhân EdTech, nhà nghiên cứu và nhà tài trợ. Họ cùng nhau khám phá từng kịch bản, lặp lại các chi tiết dựa trên hiểu biết của họ về cách tương lai có thể diễn ra và xếp hạng chúng dựa trên khả năng xảy ra.

Dưới đây là những kịch bản hình dung cho các hệ thống giáo dục vào năm 2035. Điều quan trọng cần lưu ý là những kịch bản này không phải là dự đoán, mà là các khả năng: những câu chuyện kể khám phá cách các xu hướng và quyết định khác nhau có thể tương tác để tạo ra một tương lai hoàn toàn khác cho người học, giáo viên và hệ thống.

Các kịch bản cho AI trong hệ thống giáo dục vào năm 2035

1. Người giàu trở nên thông minh hơn, người thông minh trở nên giàu có hơn

Đó là năm 2035 và AI đã làm trầm trọng thêm sự phân hoá khoảng cách học tập giữa các quốc gia và nội trong mỗi quốc gia.

Các quốc gia có thu nhập cao đang gặt hái những lợi ích của các công cụ học tập hỗ trợ AI, trong khi các quốc gia thu nhập thấp và trung bình phải đối mặt với các rào cản như thiếu kết nối, thiếu hiểu biết về kỹ thuật số và các sản phẩm AI phù hợp. “Nghèo đói” trong học tập rơi vào khoảng 70% trong năm 2022 – vẫn ở mức cao dai dẳng. Trẻ em ở các nước thu nhập thấp rời khỏi hệ thống giáo dục không được chuẩn bị để phát triển trong lực lượng lao động hỗ trợ AI, khiến các nước thu nhập thấp bị mắc kẹt trong khi các nước thu nhập cao tăng tốc và bỏ xa hơn nữa.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn là có khả năng xảy ra cao nhất.

2. Đuổi theo ảo ảnh AI

Sự phân tâm bởi AI đã chuyển hướng nguồn lực ra khỏi các kết quả học tập.

Sự cường điệu xung quanh AI đã dẫn đến việc phân bổ sai nguồn lực đáng kể, vì các nhà tài trợ, chính phủ, nhà đầu tư và trường học đã đầu tư mạnh vào các sản phẩm AI với rất ít bằng chứng về tác động. Những sản phẩm này đã thất bại trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng học tập toàn cầu một cách có ý nghĩa hoặc hiệu quả về chi phí.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn ở thứ hai nhiều khả năng nhất.

3. Gia sư AI cho tất cả mọi người

Việc học tập được cá nhân hóa hiệu quả sẵn có cho nhiều người học.

Các hệ thống học tập được cá nhân hóa có thể truy cập phổ biến toàn cầu cung cấp kiến thức chất lượng cao. Chi phí của AI rẻ đến mức không đáng kể, nội dung được điều chỉnh và áp dụng cho trẻ em trên toàn thế giới và dữ liệu cung cấp cho giáo viên, các nhà hoạch định chính sách thông tin chi tiết về nơi cần đầu tư tài nguyên và nguồn lực của họ. Một loạt các công ty khởi nghiệp và sản phẩm đa dạng xây dựng các hệ thống học tập được cá nhân hóa này, được hỗ trợ bởi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và mã nguồn mở được thương mại hoá, đào tạo bằng các ngôn ngữ và bộ dữ liệu khác nhau.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn là có khả năng cao thứ ba (đồng hạng).

4. Big Tech trong lớp học

Học tập do AI dẫn dắt, chi phối bởi các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech), mở ra một kỷ nguyên giám sát.

Các sản phẩm giáo dục AI đã trở nên phổ biến trong các lớp học. Các “ông lớn công nghệ” thường cho đi ‘miễn phí’ những sản phẩm này theo thỏa thuận với chính phủ và các công ty viễn thông, đổi lại quyền truy cập vào dữ liệu đào tạo. Không có sự ‘từ chối tham gia’ (opt out) khỏi các hệ thống này đối với từng người học và giáo viên.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn là có khả năng thứ ba (đồng hạng).

5. AI tiết kiệm thời gian cho giáo viên

AI giảm bớt gánh nặng quan liêu cho giáo viên và quản trị viên trường học.

Giáo viên có thể tập trung nhiều hơn vào việc giảng dạy và tăng cường kết nối với người học, bởi vì các sản phẩm AI giúp họ tiết kiệm hàng giờ đồng hồ cho các việc hành chính. Từ việc soạn thảo phiếu báo cáo, đến lập kế hoạch thời gian biểu và bài học, đến xây dựng các bài đánh giá, nhiều quy trình tốn thời gian đã trở nên bán tự động. Có một số nhiệm vụ được thêm vào cuộc sống của giáo viên, chẳng hạn như khắc phục sự cố kỹ thuật hoặc quản lý thiết bị, là rất nhỏ so với lợi ích nó mang lại. Sự hài lòng của giáo viên đã tăng vọt.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn là kịch bản thứ năm có khả năng xảy ra nhất.

Các kịch bản xung đột và khủng hoảng trong hệ thống giáo dục vào năm 2035

1. Sự sụp đổ tài trợ toàn cầu

Hệ thống tài trợ có khả năng giảm sút, vì vậy các quốc gia bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng chuyển sang quan hệ công chúng (PR) và liên minh song phương.

Viện trợ toàn cầu hoàn toàn bị phân mảnh và bị chính trị hóa. Các quốc gia riêng lẻ tự đưa ra quyết định về nơi phân bổ tài trợ viện trợ, dựa trên chính sách quốc tế hoặc chính sách riêng trong quốc gia họ. Phân bổ tài trợ có hệ thống, dựa trên dữ liệu và tiềm năng tác động, được thay thế bằng các liên minh khu vực, các sản phẩm EdTech B2C tự tiếp thị cho người tiêu dùng trong bối cảnh khủng hoảng, các nỗ lực PR và vận động hành lang lớn hơn từ các quốc gia bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng và tài trợ vốn chủ sở hữu/nợ thương mại thay vì tài trợ không hoàn lại.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn là có khả năng xảy ra cao nhất.

2. Trường học đóng cửa nhưng việc học vẫn tiếp tục (đối với một số người)

Học tập kết hợp ngày càng trở nên bình thường do xung đột và khủng hoảng.

Hệ thống giáo dục quốc gia đang tích hợp các mô hình kết hợp, có nghĩa là trẻ em có các lộ trình có cấu trúc để tiếp tục học tập tại nhà. Điều này bao gồm các sản phẩm EdTech, đào tạo cho phụ huynh và các thành viên cộng đồng, cũng như các công cụ và quyền tự chủ để giáo viên hỗ trợ. Các cuộc khủng hoảng thường xuyên hơn, có thể dễ dự đoán được hơn đã khiến điều này trở nên thiết yếu, nhưng nó không hoàn hảo. Sự vắng mặt của việc học tập đồng đẳng, xã hội hóa và môi trường học đường vẫn đồng nghĩa với việc mất mát kiến thức – nhưng không nhiều bằng trước đây.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn ở vị trí thứ hai về khả năng xảy ra.

3. Những gương mặt mới của giáo dục

Khủng hoảng làm thay đổi và làm mờ đi vai trò của một giáo viên.

Các cuộc khủng hoảng kéo dài làm mờ ranh giới giữa các nhà giáo dục truyền thống và phi truyền thống, vai trò của một “giáo viên” mở rộng để bao gồm người chăm sóc, nhà giáo dục cộng đồng và bot (robot/phần mềm). Ở các quốc gia có các công cụ EdTech hiệu quả và đào tạo chính thức, mạnh mẽ cho giáo viên “dự bị”, điều này đã giúp giảm bớt gánh nặng cho giáo viên. Ở những nơi khác, nó đã làm giảm tính chuyên nghiệp hóa của nghề dạy học hơn nữa, dẫn đến kết quả giáo dục tồi tệ hơn.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn ở thứ ba về khả năng xảy ra.

4. Cẩm nang giáo dục trong khủng hoảng (đối với một số người)

Khung ứng phó khủng hoảng toàn diện – chúng ta biết điều gì hiệu quả, nhưng nó không có sẵn một cách bình đẳng.

Mệt mỏi với các phản ứng phản ứng ngắn hạn, thụ động đối với các cuộc khủng hoảng, cộng đồng toàn cầu đã phát triển một bộ khung toàn diện cho giáo dục trong trường hợp khẩn cấp, đã được một số Bộ Giáo dục áp dụng trong bối cảnh các quốc gia thu nhập thấp và trung bình LMIC. Khung này bao gồm chương trình giảng dạy khủng hoảng, phương pháp học tập kết hợp có hệ thống, đào tạo giáo viên dựa trên thông tin về tổn thương tâm lý và sự hoà nhập đầy đủ có người học khiếm khuyết.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn ở vị trí thứ tư về khả năng xảy ra.

5. Kiểm định không biên giới

Học tập có hệ thống hơn cho người học thuộc diện “tị nạn giáo dục”.

Một hệ thống được công nhận toàn cầu mang đến cho những người học thuộc diện “tị nạn giáo dục” có cơ hội nhận được chứng chỉ có giá trị xuyên biên giới. Với chứng chỉ – chứng nhận đó, người học có thể tham gia hệ thống giáo dục hoặc gia nhập lực lượng lao động ở nước sở tại của họ. Các quốc gia có thu nhập cao, với lực lượng lao động già, hoan nghênh xu hướng này. Đến các công ty công nghệ toàn cầu, những người có thể thuê tài năng đã được xác thực ở bất cứ đâu trên thế giới.

Kịch bản này được các chuyên gia bình chọn là kịch bản thứ năm có khả năng xảy ra nhất.

Bằng cách tưởng tượng ra những kịch bản tương lai khác nhau này, chúng ta có thể chuẩn bị tốt hơn cho tương lai. Hy vọng rằng những kịch bản này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách, nhà tài trợ và lãnh đạo giáo dục dự đoán rủi ro, phát hiện cơ hội và đưa ra các quyết định chiến lược hơn trong hiện tại.

 

EdTech Hub 2025, Creative Commons Attribution 4.0

Libero dịch